Auteur: Toon Huizer

Wie deze week langs de Oude Haven liep, zag dat er weer een strook van het haventerrein is afgezet. De haven zelf is al sinds november 2023 buiten gebruik. Het herstel van de kademuren staat nu gepland voor 2028. Tijd voor een terugblik en een stand van zaken.

Een haven voor vis en landbouw

Herkingen was lange tijd een handelshaven voor vis en landbouwproducten. Aan de Scharloodijk staat nog de visbank uit de eerste helft van de 17de eeuw: vier hardstenen zuilen onder een houten dak. Bij de haven stond het weeghuisje met de weegbrug, waar landbouwproducten werden gewogen die over de haven werden vervoerd. Stichting Erfgoed Herkingen heeft het weeghuisje herbouwd op de dijk bij de haven.

Toen de vrachtvaart verdween, kreeg de haven een nieuwe functie. Watersportvereniging Herkingen richtte de oude vrachthaven in als jachthaven voor haar leden. Ook passanten legden er aan, vaak voor een paar uur, om boodschappen te doen in het dorp.

Sinds 2023 dicht

De kademuren zijn oud en versleten, en een deel van de kade is verzakt. In februari 2023 verleende de gemeente een vergunning voor een tijdelijk hijsplateau, zodat de botenkraan op een verstevigde ondergrond kwam te staan. Het verzakte deel van de kade werd afgezet. In november 2023 ging de hele haven dicht. De gemeente plaatste hekken rond de haven en een drijvende afzetting in het water. De boten moesten een andere ligplaats zoeken.

Het Masterplan Havens

Op 6 maart 2025 stelde de gemeenteraad het Masterplan Havens vast: ongeveer 77 miljoen euro om in de periode tot 2032 veertien havens op het eiland op te knappen. De Oude Haven van Herkingen kreeg samen met de schutsluis van Middelharnis de hoogste prioriteit. Wethouder Henk van Putten zei toen te hopen dat er over twee jaar een mooie haven zou liggen.

Dat wordt het niet. In antwoorden op vragen van de ChristenUnie schrijft het college dat de opstart van het havenprogramma meer tijd kostte dan verwacht en dat voor Herkingen extra technisch onderzoek nodig was. Inmiddels zijn er proefsleuven gegraven en zijn de fundering en de bodem onderzocht. Het streven is om vóór de bouwvak van 2027 de meerpalen en steigers weg te halen. Het eigenlijke werk aan de kademuren en de glooiing staat gepland voor 2028. Het college noemt dat geen onvoorwaardelijke toezegging.

Actueel

Deze week is op het haventerrein een extra strook afgezet. Ook het hijsen met de kraan bij de haven is stilgelegd. Op de projectpagina van de gemeente en in het Gemeenteblad staat nog niet wie dat heeft besloten en op basis van welk onderzoek. Eind november ontvangt de gemeenteraad een nieuwe raadsinformatiebrief over de havens. Wij houden u op de hoogte.

Heeft u foto’s of herinneringen aan de haven uit de tijd dat er nog vracht werd geladen en gelost? Mail ons op erfgoedherkingen@gmail.com.

Bronnen: gemeente Goeree-Overflakkee, projectpagina Oude Haven Herkingen en Masterplan Havens; Gemeenteblad 2023, 90514; Omroep Archipel, 11 november 2026; Rijnmond, maart 2025; R. Stenvert e.a., Monumenten in Nederland. Zuid-Holland (2004); WSV Herkingen.

Wie door Herkingen loopt, loopt bijna altijd over of langs een dijk. Kaaidijk, Scharloodijk, Molendijk: de straatnamen zeggen het al. Dat is geen toeval. Herkingen is een dijkdorp, gegroeid op de plek waar dijken elkaar kruisten.

Een eilandje aan de Grevelingen

De naam duikt voor het eerst op in 1420 of 1421, als Herkinghe. Naamkundigen lezen er meestal ‘de nederzetting van Herke’ in, naar een persoonsnaam. Er is ook een uitleg die de naam terugvoert op een oude waternaam. Zeker weten doen we het niet.

In de 14de eeuw was het gebied nog een afzonderlijk eilandje: de polder die nu Oud-Herkingen heet. Die polder was al vóór de Sint-Elisabethsvloed van 1421 bedijkt, maar het water bleef de baas. Na een herindijking in 1483 liep het land in 1511 opnieuw onder. Pas de bedijking van 1604 hield stand. Daarna groeide het dorp langs de dijken, met de huizen op en tegen het talud.

Anders dan de rest van Flakkee

Een aardrijkskundig woordenboek uit de 19de eeuw merkte al op dat Herkingen in zijn aanleg afwijkt van de andere dorpen op Overflakkee. De schrijver vond het ‘niet ongegrond’ dat Zeeuwse kolonisten het dorp hadden gesticht. Bewezen is dat nooit, maar met Schouwen-Duiveland aan de overkant van de Grevelingen is het idee wel te begrijpen.

Groot werd het dorp nooit. In 1840 woonden er 628 mensen, in 1870 telde men er 571. Nu zijn het er ongeveer 1.300.

Wat er nog staat

Een paar gebouwen vertellen het verhaal van die eeuwen:

• De Hervormde kerk aan de Scharloodijk, een eenvoudige zaalkerk uit 1788 die evenwijdig aan de dijk staat. De klok in de toren is in hetzelfde jaar gegoten door Gerrit Bakker.
• De visbank bij de Scharloodijk, uit de eerste helft van de 17de eeuw: vier hardstenen zuilen onder een houten dak.
• Het voormalige raadhuis aan de Kaaidijk 11, gebouwd in 1898. Herkingen was van 1817 tot 1966 een zelfstandige gemeente.
• Korenmolen De Dankbaarheid uit 1841, waar tot 1960 beroepsmatig graan werd gemalen.
• De brandweerkazerne met slangentoren en het Groene Kruisgebouw, allebei uit 1955. Ze horen bij de wederopbouw na de watersnoodramp van 1953, die Herkingen zwaar trof.

Van gemeente naar dorpskern

In 1966 ging Herkingen met Melissant op in de gemeente Dirksland. Sinds 2013 hoort het dorp bij de gemeente Goeree-Overflakkee. Het raadhuis is geen raadhuis meer, maar de dijken liggen er nog en bepalen nog altijd hoe het dorp eruitziet.

Elke week een nieuw verhaal

Met dit bericht begint een wekelijkse reeks over de geschiedenis van Herkingen en Goeree-Overflakkee: de haven, het weeghuisje, de ramp van 1953, de bijnamen, de molens en wat er verder op het eiland gebeurde. Heeft u een foto, een verhaal of een aanvulling? Mail ons op erfgoedherkingen@gmail.com.

Bronnen: R. Stenvert e.a., Monumenten in Nederland. Zuid-Holland (2004); Monumenten Inventarisatie Project, beschrijving gemeente Dirksland; G. van Berkel en K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen verklaard; CBS-kerncijfers.