Wie door Herkingen loopt, loopt bijna altijd over of langs een dijk. Kaaidijk, Scharloodijk, Molendijk: de straatnamen zeggen het al. Dat is geen toeval. Herkingen is een dijkdorp, gegroeid op de plek waar dijken elkaar kruisten.
Een eilandje aan de Grevelingen
De naam duikt voor het eerst op in 1420 of 1421, als Herkinghe. Naamkundigen lezen er meestal ‘de nederzetting van Herke’ in, naar een persoonsnaam. Er is ook een uitleg die de naam terugvoert op een oude waternaam. Zeker weten doen we het niet.
In de 14de eeuw was het gebied nog een afzonderlijk eilandje: de polder die nu Oud-Herkingen heet. Die polder was al vóór de Sint-Elisabethsvloed van 1421 bedijkt, maar het water bleef de baas. Na een herindijking in 1483 liep het land in 1511 opnieuw onder. Pas de bedijking van 1604 hield stand. Daarna groeide het dorp langs de dijken, met de huizen op en tegen het talud.
Anders dan de rest van Flakkee
Een aardrijkskundig woordenboek uit de 19de eeuw merkte al op dat Herkingen in zijn aanleg afwijkt van de andere dorpen op Overflakkee. De schrijver vond het ‘niet ongegrond’ dat Zeeuwse kolonisten het dorp hadden gesticht. Bewezen is dat nooit, maar met Schouwen-Duiveland aan de overkant van de Grevelingen is het idee wel te begrijpen.
Groot werd het dorp nooit. In 1840 woonden er 628 mensen, in 1870 telde men er 571. Nu zijn het er ongeveer 1.300.
Wat er nog staat
Een paar gebouwen vertellen het verhaal van die eeuwen:
- De Hervormde kerk aan de Scharloodijk, een eenvoudige zaalkerk uit 1788 die evenwijdig aan de dijk staat. De klok in de toren is in hetzelfde jaar gegoten door Gerrit Bakker.
- De visbank bij de Scharloodijk, uit de eerste helft van de 17de eeuw: vier hardstenen zuilen onder een houten dak.
- Het voormalige raadhuis aan de Kaaidijk 11, gebouwd in 1898. Herkingen was van 1817 tot 1966 een zelfstandige gemeente.
- Korenmolen De Dankbaarheid uit 1841, waar tot 1960 beroepsmatig graan werd gemalen.
- De brandweerkazerne met slangentoren en het Groene Kruisgebouw, allebei uit 1955. Ze horen bij de wederopbouw na de watersnoodramp van 1953, die Herkingen zwaar trof.
Van gemeente naar dorpskern
In 1966 ging Herkingen met Melissant op in de gemeente Dirksland. Sinds 2013 hoort het dorp bij de gemeente Goeree-Overflakkee. Het raadhuis is geen raadhuis meer, maar de dijken liggen er nog en bepalen nog altijd hoe het dorp eruitziet.
Elke week een nieuw verhaal
Met dit bericht begint een wekelijkse reeks over de geschiedenis van Herkingen en Goeree-Overflakkee: de haven, het weeghuisje, de ramp van 1953, de bijnamen, de molens en wat er verder op het eiland gebeurde. Heeft u een foto, een verhaal of een aanvulling? Mail ons op erfgoedherkingen@gmail.com.
Bronnen: R. Stenvert e.a., Monumenten in Nederland. Zuid-Holland (2004); Monumenten Inventarisatie Project, beschrijving gemeente Dirksland; G. van Berkel en K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen verklaard; CBS-kerncijfers.